O przedszkolu
PLAN DALTOŃSKI
Idea planu daltońskiego
Plan daltoński to system nauczania, który stosowany jest w wielu szkołach i przedszkolach od ponad stu lat. Polega on na oparciu procesu edukacyjnego na czterech filarach:I. wolność
II. samodzielność
III. współpraca
IV. refleksja
Plan daltoński - co to jest?
Idea planu daltońskiego powstała w pierwszej połowie XX wieku. Początkowo nazywany był on Laboratoryjnym Planem Daltońskim i został opracowany przez Helen Parkhurst w Stanach Zjednoczonych.
Plan daltoński to koncepcja, dzięki której każde dziecko ma możliwość niezależnej i samodzielnej pracy, działania, mierzenia się z materią edukacyjną i społeczną, uczenia się przez samodzielne doświadczanie zamiast a sięgania po gotowe rozwiązania. Poszukuje, bada świat i wyciąga wnioski. Dziecko otrzymuje prawo wyboru, może zatem samodzielnie zaplanować, czas i termin, w którym wykona wyznaczone mu zadania.Proces edukacji wg planu daltońskiego jest wizualizowany, co pozwala dzieciom lepiej zrozumieć i zapamiętać zasady, procedury, kolejność wykonywania różnych czynności. Wizualizacja procesu dydaktyczno – wychowawczego odbywa się poprzez umieszczenie w sali zajęć kolorowych obrazków stanowiące swego rodzaju instrukcje, które doskonale ułatwiają dziecku samodzielne funkcjonowanie.
Filary planu daltońskiego
Głównymi filarami planu daltońskiego są:I. wolność,
II. samodzielność,
III. współpraca,
IV. refleksja.
Wolność to możliwość pracowania bez przerywania i we własnym tempie. Dziecko samodzielnie decyduje o czasie, sposobie, tempie i kolejności wykonywanych zadań. Za tak rozumianą wolnością stoi odpowiedzialność za wywiązanie się z wykonania zadania, którą dziecko ponosi przed sobą (w formie samooceny) i nauczycielem (ocena z jego strony). Odpowiada również przed innymi członkami zespołu. Dzięki temu dziecko ma przestrzeń do kreatywności, pracuje z zainteresowaniem, nie ulega presji czasu, łatwiej pokonuje bariery i jest bystrzejszy.Wolność to również odpowiedzialność za sposób realizacji procesu edukacyjnego i jego wyniki. Wychowankowie, którzy tworzą własny model uczenia się, są bardziej twórczy, kreatywni oraz zmotywowani. Po przekazaniu im steru nie wykonują poleceń nauczyciela, ale sami dążą do opanowania materiału.
Samodzielność to drugi filar edukacji daltońskiej. Przez samodzielność rozumiemy działania dziecka na podstawie wskazówek nauczyciela. W ten sposób stara się ono rozwiązać postawiony problem, szuka także własnych źródeł wiedzy. Nie traktuje ono nauczyciela jako skarbnicy gotowych rozwiązań, lecz jako osobę, od której można otrzymać wskazówkę. A zatem celem działań w ramach tego filaru jest wykształcenie w dziecku mechanizmów radzenia sobie z problemami w wieku dorosłym. Dziecko samo wykonuje powierzone mu zadania, poszukuje rozwiązań oraz chętnie podejmuje pojawiające się na jego drodze wyzwania. W sposób zasadniczy wpływa to na motywację dziecka. Samodzielna praca dopasowana jest do indywidualnego poziomu każdego dziecka. Rola nauczyciela polega tu na okazaniu dziecku wsparcia w sytuacji, kiedy go ewidentnie potrzebuje i o takie wsparcie poprosi. Nauczyciel natomiast ma możliwość obdarzenia większą uwagę tych wychowanków, które bardziej potrzebują jego pomocy. Samodzielność w tym wypadku sprawia, że dziecko jeśli ma czegoś się nauczyć, musi zrobić to samodzielnie, podczas gdy w tradycyjnym systemie nauczania zadaniem dziecka jest wyłącznie wykonywania poleceń nauczyciela.Współpraca. Metoda daltońska w przedszkolu zakłada stworzenie dzieciom warunków, aby mogły one funkcjonować jak członkowie grupy społecznej, gdzie wszyscy wzajemnie się wspierają i pomagają sobie w pokonywaniu trudności. W metodzie daltońskiej nie ma miejsca na hierarchię i rywalizację, co ma fundamentalne znaczenie w czasach, gdzie ta rywalizacja jest tak bardzo widoczna i przynosi tak wiele negatywnych konsekwencji. Dziecko, które ma problem z wykonaniem jakiegoś zadania, w pierwszej kolejności zwraca się o pomoc do kolegi. Rodzi się wówczas między dziećmi więź, porozumienie, tolerancja, empatia, a wychowankowie w sposób naturalny tworzą w sobie motywacje i chęć niesienia innym pomocy. Uczenia się przez współpracę to nabywanie przez dzieci umiejętności współdziałania z każdym, nie tylko z najbliższym kolegą.
Refleksja.Ostatnim filarem pedagogiki daltońskiej jest refleksja. Refleksja rozumiana jest tu jako umiejętność autoanalizy własnej pracy i własnych osiągnięć. Ta refleksyjność i autokrytycyzm daje dziecku możliwość wypracowania własnych strategii uczenia się, rozumienia i wykorzystywania własnych mocnych i słabych stron.
Metoda daltońska – pomoce dydaktyczne
- Zegar daltoński – W Koncepcji edukacji daltońskiej stosuje się specjalny zegar, który pokazuje upływ czasu. Spełnia on swoją rolą przy wyznaczaniu czasu na zadania, na spożywanie posiłków, na sprzątanie, na zabawę. Obserwujemy ruch wskazówek, dzieci wiedzą ile czasu im pozostało do ukończenia zadania, na zabawę. Jest to najskuteczniejszy sposób na kształtowanie poczucia czasu.
- Kalendarz daltoński – pozwala dzieciom zorientować się, jaki aktualnie jest dzień tygodnia. Pomaga również w nauce kolejnych dni tygodnia i ich utrwalaniu. Każdego ranka wyznaczony dyżurny zaznacza na kalendarzu odpowiedni dzień tygodnia. Szczególnie ważny dla dzieci jest wprowadzony wizualny kalendarz urodzin.
- Plan dnia – to stałe zaprezentowanie w sposób wizualny rytuały i fazy dnia codziennego, które mają ułatwić dzieciom funkcjonowanie w przedszkolu i organizację własnej pracy i zabawy
- Tablica obecności – umożliwia wychowankom samodzielne oznaczenie swojej obecności w przedszkolu
- Tablica współpracy (dla par, grup) – wizualna reprezentacja dzieci, których zadaniem jest w danym tygodniu wzajemna współpraca i pomaganie sobie w różnych sytuacjach zadaniowych
- Tablica dyżurów – jest formą powierzenia wychowankom odpowiedzialnych zadań. W każdy poniedziałek nauczyciel wybiera dyżurnych i przypomina im ich zadania. Przedszkolaki pełnią dyżury przez cały tydzień. Nauczyciel ma prawo wyboru dyżurnych do różnych zadań w zależności od aktualnych potrzeb: dyżurni od posiłków, porządkowania zabawek, dyżurny w łazience, od podlewania kwiatów, itp.
- Sygnalizator – służy nauczycielowi do niewerbalnej komunikacji z dziećmi. Pozwala w widoczny sposób, za pomocą kolorowych obręczy, zaznaczyć formę aktywności dzieci podczas zajęć i zabaw, zwracając dzieciom również uwagę na dopuszczalny w danym momencie poziom hałasu, co ma m.in. służyć zapewnieniu właściwych warunków do pracy indywidualnej
- Tablica zadań – znajdują się na niej imiona dzieci oraz dni tygodnia, do których dopasowane są konkretne kolory. W poniedziałek uczniom przydzielane są konkretne zadania, które muszą zrealizować do piątku. Decyzja o czasie, w jakim to nastąpi, należy do każdego dziecka. Zadanie wykonane oznaczane jest magnesem w kolorze dnia, w którym to nastąpiło.
- Instrukcje obrazkowe – służą do uporządkowania schematów, procedur i właściwej kolejności działań, ułatwią dziecku funkcjonowanie w przedszkolu i pomagają w utrzymania w sali wcześniej ustalonego porządku.
Plan Daltoński nie jest sztywnym systemem, można go modyfikować w zależności od poziomu i możliwości grupy, istniejących warunków, kreatywności i zaangażowania nauczyciela oraz zaagażowania rodziców, którzy znając założenia koncepcji, mogą podobne zasady wdrożyć w domu, ułatwiając dziecku konsekwentne zdobywanie osiągnięć w ramach każdego z czterech filarów.
Nauczyciel jest tu strategiem, pomysłodawcą i inicjatorem, konsultantem, a na końcu osobą wspierającą, pomagającą i oceniającą.
Naczelna zasada koncepcji daltońskiej brzmi:
„nauczycielowi oraz rodzicom nie wolno robić niczego, co dziecko potrafi i może zrobić samodzielnie”
życzymy zatem naszym przedszkolakom wielu sukcesów w samodzielnym eksplorowaniu świata i gromadzeniu doświadczeń, które pozwolą im rozwinąć skrzydła.